“የሺንጋ ቃያ” (ልብወለድ)

“የሺንጋ ቃያ” (ጉራጊኛ)

በሣህለሥላሴ ብርሃነማርያም

.

[በደራሲው መልካም ፈቃድ ለአንድምታ የቀረበ]

.

ሺንጋ ጨነዊም

ድየ አዉዛወዘም። በኸራር ምጀቻ የጠረቅ ዌራ እሳት ጥርጥር ይብር። ያዶተኹና ጡ የዘገዶ ቅሲ መገራ በጋድር ቈመቦም እምቤ ይብሮ። የሬ ዜማንቸ ዮጆ ኧሬአታ ደነገም ያቸን ዀረንም የኸሬ ኧሬ በረቌ ቧ ቲብሮ በቤት በቾኔዬ ቸነም እንዝር ይደርግ … (ድርሰቱን በአማርኛ ለማንበብ)

ማተቤት የገፓት ቃዋ ቶሬ በድየ ጀበን ትታጣጣ ኬርወጌ ገገኽታ አንሳረና የኸሬ በምጃቼ ተገተረችም እሳት ይምቅና። ንቃር የጥቅጠችም የኸሬ በኳ በረገ ትጨንቴ ቧርም ይቍሬ። የቤት አበኽታ ባላ በቃቅት በጂፐ ቾናም የቤት ቈመተታ ብቅብቅ ያሜ “እንቁስ መነም በቾኔ” የቤት እመና ኧርች ትጨንቴ ገረድ ባረም ያትያን ቃር ይመስር።

ቀሪ በኰሺኧጋ ዮጃሬ ወረጀ ቲቸኖ ባላ ቈመተታ ኦናም ትማባዀ በከብሳሳ ሸፋነረም በከነ ዳንጋታ ሰንጠም ይትቅፐኖኤ ወጣም። ጓድ ኧራም ተትማባዀ ውጨቶ ባንትቅሪ ገፓት ገፓት ቴበራም የዋረ ቃር ኸማ የጀግጀግት ይፈካ። አመረታ ይቴንሸ ቧርም እንዝርመታ ባንጭዬ ወፍካ አንች ባረም። ኧዃም ጎነ ዠፐረም ውርግ ቲብር ባላ ጓድ ባረም ጠናንም። ጓድ ያባታ ቃር ቢሰማ የትምባዀ የኸረ ኸማ ኻረም ተዠፐረም። ኧሬ ቤት በትዠፐሮ አንቅ ማተቤት በመደር መደረዅና ወሰደችም አገደችኖም። በኽማንቅ ታጣጣን የረፐረ ጀበን ጎንዝየ ጎንዘችም ብሳት ኦናችንም።

ባላ ሱሌኧታ ኦጣም ቡሉኮኧታ ተኽተረም በቃቀት ገፍ ባረም። እርስየ ገረደታ ተሬዛ ትትሮጥ ቸነችም በሜየቴ ቾናችም። አባኽታ “እንዴ ብርስየ ኧጃኽ ግሸታ ሟሸን” ባረናም። ኽትም ያባኽታ ዳንጋታ ሳምችንምታ በግሸታ የረፐረ ቡሉኮ ወስጥ ዠፕረችንምታ ግሸታ ሟሶት ቀነሰችም።

ኬርወጌ መጥ ቀነሰናም የኸረ በተገተረችም መደር አንኸ ትብር። የተሬዛ የጨነችና ግዝየ መጥ ጀንጅር ቃር አጀገረናም የረፕሬ ተኻንቅ እግዘር ትከ ኢያቤ ባረችም ተሜናችም ባነ። የርች ወርድየ አነፐረኔ ጭን ተመኛተኽታ ውረሙ ባረም ያመረና ሰብ አነፐረ።

አዶተኽታ አንኽ ትትብር ሜራ ማተቤት ዋት ዋት ባረችም “አዲ እያ ንትቅም” ባረችም ትትሰተብ። በኽ በቾናሰብ ኽት ባንኸሬ የጨነ እሸታ አነፐረ። የመጥ ቡሼነትመታ ጀፐረችም ትኽን ተኸ ታነ ሰብ እንም ኽትንያ።

ማተቤት ዋት ዋት ትትብርም ታነች ቃዋ ይወጣወ ወቅት ይብግታ ይውሪ ዮነዀ ኧርች በዄት ሳምተታ የባሌ ዮክር ቸነም።

“ወኼ ዋሪም?” ባረም ቲገባ ባላ ተትገተረወ መደር አንገት ነሳም አዠንምታ፣

“ይብግታንኸዌ በዝ ግብት ኤ ፈካኸም ባነ ኤንማኸ ኢያዥከ?” ቧረንም።

ኢብግታ መልስ ይውኔ ቴቅየም ባላ ደፐረወም ተሳረንም፣

“ዛ ምሽራኸ በረቀጠችናኸም ዋረችም ዌ ቸነችንኸም?”

ኢብግታ የዴንግም ሰብ ኸማ ቲቅመጭም፣

“ኧኳ ቸነችም” ቧረንም።

ባላ ዠፐረም፣

“ኧኳውክር የቸነኸሽ ተኸ የቸኖ? ቤት ይቅየንኸ ሰብ ነከብኸም?” ቧረንም።

ባላ ቲብግታ ቲትጮዶም ታነቦ ቃዋ ወጣም። ማተቤት ቼፋት ሸችም አቸነችም ጀበን ሰቼ ኦጣችንም። ሲን አጠበችም በሲን ኧጨ ኦናችኖም። ኽም ግዝየ አትሼወ የኻ ቤት ዋጋ በቃጬት አገፓም አነበኖም። ኤወዅና አበኖም ታነ የቃዋ ቸነም ገፓም።

ሰብ ተደመደም ቃዋ ቲትቃዊ ኬርወጌ አትቃር አትዝረኸ። “ቃዋ ኤብ የድጉፕም ያውኸ” ቢዉርያም ኤፐችም።

ኻ ጋም እርስወት ተሬዛ ዝረክችም፣

“ሲን የሰራኸር ባነሜ ቃዋ የምር ዀነንም?”

ማተቤት ጦቅነት ባሪቅ፣

“ኼት ቴያሜ ቃዋ ያኽይውክቴ” ባረችም አጥራቀረችናም።

ባላ ጭን ሰማናምታ የኹት ያዊ የረፐረ ቃዋ ጀምጐረምታ፣

“የኽ ይዬ ኹታ” ባረናም።

ትሬዛ ሳረናም ሙሽርቅ ባረችምታ ያባኽታ ቃዋ ተቅረችንም።

ተቃውም ቲጀፕሪ ኬርወጌ ግሸ ይጠብጠማዬ “የቃያ እሽታ ጥረኒ” ባረችም። ኻ ጋም ዛ ሜራ ማተቤት ትትሰተብ ትትሰተብ ጎንዝየኽታ ከፈረችም ጀበን ደራር ወሰደችንም። ቼፋት ተሲንም መደር መደረዂና ዠፐረችኖም።

ባላም ምሽትታ መጥ የጠበጠና ኸማ ባትርጋገጠ እንቅ “በኻ ቤት ገፍ ኧብርቴ መደር ጨጭኒ” ባረም። ኢብግታ ጉማታ ጠበጠም የረን ወኸት እሽታ ይጠሬ ቲከራ አትሼወማ ጨዀታ ጠበጠም የተት ቃየ አሽታ ይጠሬ ወንደም።

ሰስትራ ቦነኼ የተዝኻር ኧራም አንጪም ባነ። ተኽ የቸነ ደም የሸታና ጐንቸ ሸርሽር ባሮም። ማተቤት እንጪም ኧጀኽታ ኻ ቤት ትገቤ ሰነፈችምታ ወኼ ተበቸ ባጋተኽታ ኦናችወም ያባኽታ መደር ትጭየጬ ኻ ቤት ገፓችም።

ዝም ተዝም የቃያ እሽታ ኬርወጌ መጥ የጠበጠና ኸማ ቢዩጅየማ ዋትዋት ባረማም ተረሰማም። ኽ ክረ ድየ ኤን ቦኴ ኤትየ ጠነማ የረፐሬ ናሰኸነማ ክፈያ ጠበጠማም ናሰኽነማ ጦት አተከሰማም ቲድራከተማ ቸነማም። የቃያ እሽታ ቲቸነማም ባላ አርስወት ገረደታ ክረታም አፈር ያግዘግዝ የረፐሬ ኰቤኧታ ነቀጠም ኻ ቤተታ ገፓም። አትሼወ ቲብግታ ተቃያ እሽታ ኧግር በቸነቦ አንቅ የባላኧጥዋ ይኸረውዬ ተኹት ኻ ቤት ገፓም ቾኖም።

ግዝየ ዘፍተም ቲኸር አፈር ተሰሜ ጭጭ ባረም። ኧሬ ቧ ይብር ቃር ኤነ ፌቅ እማር ይረቊ ቃር ዳር ኤነ። የኵታራ ዌም የግየ ቃር ዳር ኤትሰማ። በቤት ደን በቾኔዬ ጭን እንፋስ ቲረፍስ ቸነም እንዝር ይደርግ።

ኬርወጌ መጥ አቸም ቲብስባ አታት ግዝየ ኧከስችም ኧከስችም “እዮ” ባረችም ትቶን ቀሪ ቀሪ ይትሰማ። እዮ በባረችም ቍጥር ተኽት ያነማ እሽታ ቃረኽነማ ከፍ አመነማም “ማርያም ኤቸዅ” ይብረማ።

ባላ የምሽተታ ኦያት በሰማ ቍጥር ኽን ይጠውጥን። በኸረም ጭን የምስም ኸማ ኤኽርፕ ኸማ እንጐድ ጮዳ ይትጮድ። ኧከሰም ኧከሰም በሜየቴ የትገተረች እርስየ ገረደታ ደንጋኽታ በፍረጀታ ይሟሽና።

ቲትቍሬም ታነዊ በረቌ ጐንቸ አዝማመረም ነቈም። ዝካቲረቍ በቃያ የጮረን ሰብ በረፐረ ይሞቴ ቧርም ይሰርፍ። ኬርወጌ መጥ ያጀገረናሜ በቤት እሽታ ተገመያ ንቃር አትጣነቀም።

ኻ ጋም አትሼወ ቦጣ ኸማ “ጐንቾ የገጋኸ ብኽ” ቧረንም። ኢብግታም ቦጣ ኸማ “አሚን የገገታ የብኽ” ባረም።

ባላ ጭን ካቶሊክ የረፐሬ በዝካ ዘንጋ ቤያምር። አትሼወ ቲብግታ ቲያትሳትቦ ሰማኖምታ “ዛቈርኹም” ባረኖም። በኽነቴ ጭን የጔታ ዘንጋ ባንኸሬ ኹትም ቲያጣንት አንቸን።

ድየ ኵታራ ቲኸር እሽታ በረፐረማፕ ቤት ጫዉጫው ይውሪ ቃር ተሰማም። ማተቤት ዛ ተበቸኽታ ባጋተኽታ ኦናችወም ትትሮጥ ቲያንሰኸስኽና ያባኽቴ ገፓችም።

አባኽታ የቤት እመታ አሽ ቃር ኸረችም ባረም ጠነቈንም ተሳረናም፣

“ገረ ምር ወሬ አቸነኽም?”

ትም ቦጣች ኸማ ቧረችንም፣

“አባ አዶተና ተነፈችም”

“ኢግዜር አንድ ኧግባኸ” ባላ ባረም እንፏተታ ዮናፍ ኽማ ቦጣ አንቅ ደፐረወም ተሳረናም፣

“ኧርቹ ገረድ?”

“አባ የኸረ ቃርሽ አንኻርኹ” ማተቤት ባረችም።

ዛም ትትሮጥ ትትሰሬ ትትገባ ቤማ አምር ጀከመናም ዮጠቀችም የትረሳች ኽማ ታትኽር ጭን ትከ የኸረ ቃር ተሳረችም ዛም ቲያንስኽስኽና ተዠፐረችምታ፣

“አባ የርች ወርድየ ጨነኸም” ቧረችንም።

ባላ ዄተነ፣

“ኢግዘር አንድ ኧግባኸ” ባረም።

አትሼወ ቲብግታ ማተቤት ትትውራታ አዘቦም ክስ ክስ ባሮም ቲደቆ የተሬዛ ቦሬት ነሰቦያም ኻ ጋም ባላ ገረደታ ክረታም ኸራረታ ገፓም።

በኽ የረፐረ ገመያ ትሽታም ጭን ደረም ቤት ቤተታ ተብራጨም ቦሬተታ ፈካም።

በመረጋ ቅረረ ብዘ ሰብ ጭን ይደሬ ቸነም። ዝምወትም፣ የኬርወጌ ንቅ አበጐዳ፣ ተማሪ ኧርቸኽታ ደገሙ አኽተረችም። ታጣጥ ቸነችም።

ቤት ብትገባም፣

“ንትረባ ብርቀጭ ንበር ድቢፕም ኧርች ጠን” ባረችም ኬርወጌ የትገተረችወ መደር ወረችም ሳመችናም።

ኧርችመኽታ የኽት ኸማ ቴትሰተብም የኬርዋኬ ወረም ሳመናም። ኬርወጌ አበጐዳኽታ ብትችን ኽነኽታ ሳረናም ተፍተተረችም ተድገተረችም መደር ተረሳችም ዘንግር ተሻመኸችም ቾናችምታ የዝምወት በምተ ቃረኽታ ተሳረችናም።

“ዝሞ የጨነኹ ኽማ ሟን አደናኽም? ዌ አቸም የኳ ወሬ ትምትሽ ያር?”

“ያገድኽን እያሽ የትቅጥኽ ኸማ ኻርኹም አዥኼ ትንቸን የጨነኽ ኸማ በረን ቤት ሰማኹም። ወሬ የዚፍቴ አጣጥሽ አንሰና።”

“በኸረም የጋት ኤነም ኽማ ወጣኽምሽ። ያኽ ባንባኽ የዝ የጨንቅራ ትካኽ በጋት ገሪ አትቀጠርኽም።”

ኬርወጌ በቤት የረፐረቼ ድየ አመዳር መሰረናም ባንኸረሼ ድየሽ ጬቱ። ሰሜም ቅንቅት ኤነወ። የድየ ሠር የቅረረ እኻታ ነገፈም ቤት ገፓም ይሽታ። የቤት ደኔ ጭን አጭራነመም። የጭን ተትከኽታ ጬት ኤገባቦ ኸማ ወዝገብ ዠነርሎም የረፐሬ።

ጬት የገፓም በኸረም ይትጋረፍኖቴ ቧርም ይሰርፍ የረፐሬ።

.

ሣህሌ አናንቃ

(ሣህለሥላሴ ብርሃነማርያም)

1955 ዓ.ም

.

(በደራሲው መልካም ፈቃድ ለአንድምታ የቀረበ)

.

 

አስተያየት ለመስጠት

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s